Materiële bewaring


Als je een archief of collectie wil bewaren en zorgen dat de gegevens en informatie niet verloren gaan, is het van belang dit op een duurzame manier te doen. Het correct verpakken van archiefstukken – of -documenten is essentieel. Archieven en collecties van kunstenaars en kunstenorganisaties bevatten echter vaak verschillende soorten materiaal zoals papier, textiel, hout, metaal en plastic die elk om andere manieren van bewaren vragen. Bovendien bevat dit soort van archieven en collecties vaak grotere formaten dan het gekende A4-tje. Ook dit vraagt een andere manier van bewaring. Hier vind je hoe je het best de verschillende materiaalsoorten en grote formaten kan bewaren. Vergeet het belang van een goede bewaarruimte niet. Daarover lees je hier meer.

Hoe bewaar je documenten, krantenknipsels en tekeningen?

  • Verwijder alle elementen die de documenten kunnen beschadigen. Dat zijn paperclips, nietjes, elastieken, plastieken mapjes EN ringmappen, maar ook overbodige papieren mappen OF vloeipapier.
  • De documenten die werden samengehouden met schadelijke materialen zoals paperclips, nietjes en elastieken, moeten wel fysiek samen blijven. Gebruik daarvoor een groot vel (zuurvrij) papier (A3), vouw het dubbel en berg de documenten daarin op. Ringmappen vervang je door (zuurvrije) dozen.
  • Voor je de oorspronkelijke verpakking verwijdert, controleer JE of ze geen informatie bevat die nuttig is voor de beschrijving van de documenten. In dat geval, neem je deze gegevens over op de nieuwe verpakking.
  • Papier wordt bij voorkeur vlak bewaard, maar dat is onhaalbaar voor alle documenten van A4-formaat. Let er evenwel op dat je fragiele documenten van dit formaat toch vlak opbergt.
  • Wil je de papieren stukken labelen, doe dit dan met een zacht potlood op de rugzijde van het papier.

Meer info is beschikbaar via onderstaande links:

Boeken

  • Depotwijzer, Boeken en boekbanden.
  • FARO, Aflevering boeken en boekbanden

Krantenknipsels

  • Library of Congress, Preservation Measures for Newspapers.
  • State Library of Victoria, Storing newspapers.

Papier (inclusief programma's, brochures)

  • FARO, Aflevering Papier in Verzeker de bewaring.
  • Gemeentearchief Rotterdam, Papier bewaren.
  • Library of Congress, Handling, and Storage of Works on Paper.
  • MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.

Hoe bewaar je grote formaten?

  • Grote papierformaten zoals affiches, tekeningen en lichtplannen kan je op verschillende manieren bewaren:
    • vlak in grote prentendozen of omslagen/affichemappen;
    • vlak in ladekasten (zie verder);
    • opgerold als er niet voldoende ruimte is.
  • Vermijd in elk geval vouwen en zorg voor aangepaste kokers.
  • Verwijder schadelijke materialen (zie hoger) en zorg voor een goede verpakking.
  • In één omslag bewaar je beter niet meer dan 10 documenten.
  • Ladekasten (planladekast of tekeningkast) bestaan tot formaat A0+ (1600mm x 841mm). Kies je deze manier van opbergen, let op het volgende:
  • Kies bij voorkeur voor metalen kasten met een poederlak coating die op hoge temperatuur is gedroogd.
  • Er kunnen meerdere papieren documenten bewaard worden in één lade. Leg de grootste documenten onderaan maar prop deze zeker niet te vol om te veel druk op de onderste documenten te vermijden.
  • Zorg ervoor dat de documenten vlot in en uit de kast kunnen gehaald worden.
  • Delicate documenten bescherm je het best in extra in een (zuurvrije) omslag.

Planladekasten vind je onder meer bij:

Zuurvrije archiefdozen, omslagen en kokers van A4 tot groter vind je onder meer bij:

Meer info is beschikbaar via onderstaande links:

  • Northeast Document Conservation Centre, Storage Solutions for Oversized Paper Artifacts.
  • Provincie West-Vlaanderen, Provinciale Bibliotheek Tolhuis en Provinciale Archiefdienst West-Vlaanderen, Handleiding inventarisatie tekstaffiches WOI, West-Vlaanderen, 2013.

Hoe bewaar je film en video?

  • Bewaar audiovisueel materiaal rechtopstaand (zoals boeken op een boekenplank) in koele en stabiele omstandigheden. Een temperatuur van 18°C is geschikt voor zowel optische schijven als magnetische tapes.
  • Bewaar het materiaal steeds in zijn doos. Zorg dat de dozen vrij van vuil en stof blijven.
  • Stapel nooit optische schijven op elkaar, verpak ze niet samen en vermijd dat ze tegen elkaar kunnen leunen.
  • Hou magnetische tapes uit de buurt van sterke magnetische velden zoals luidsprekers en andere beeldschermen.
  • Hou de bewaarplaats vrij van stof en direct zonlicht.
  • Spoel magnetische tapes volledig terug voor je ze opbergt en schakel de record tab uit om ongewenste uitwissing in de toekomst te vermijden.
  • Gebruik bij het labelen een stift met zachte punt. Bij optische schijven is het aan te raden om enkel te schrijven in de doorzichtige binnencirkel waar geen data worden opgeslagen.
  • Vermijd het gebruik van kleeflabels bij optische schijven.

Meer info is beschikbaar via onderstaande links:

Audio- en videobanden

  • BOUDREZ, F., Magnetische dragers voor het archief, Antwerpen, 2002.
  • FARO, 'Inhoud aflevering: Audiovisueel Materiaal', Verzeker De Bewaring, 2016.
  • Gemeentearchief Rotterdam, Audio bewaren.
  • Gemeentearchief Rotterdam, Films en video's bewaren.
  • MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 42.
  • National Library of New Zealand, Sound Recordings.
  • http://www.kenjedrager.be

DVD’s/cd’s

  • BOUDREZ, F., CD's voor het archief, Antwerpen, 2001.
  • Canadian Conservation Institute, Caring for audio, video and data recording media.
  • MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 44.
  • National Library of New Zealand, Sound Recordings.

Hoe bewaar je foto's?

  • Bewaar je foto's
    • in het donker (vermijd licht);
    • plat in dozen.
  • Vermijd lijm, fotoalbums, nietjes, elastiekjes.
  • Wil je een foto labelen, doe dit dan met een potlood achteraan op de foto.

Meer info is beschikbaar via onderstaande links:

  • BOON, B. en LELOUP, G., Fotoarchief. Praktische aanbevelingen voor bewaring en beheer, Brussel, 2011 .
  • Depotwijzer, Fotografisch materiaal.
  • Foto Museum Antwerpen, E.H.B.O. voor uw foto’s, Antwerpen, 2005.
  • Gemeentearchief Rotterdam, Foto's bewaren.
  • MOYSON, H. (RESONANT), Zorg dragen voor je archief. Leidraad voor beiaardiers, Leuven, 2012, 40.
  • National Library of New Zealand, Caring for your collections. Photographs.
  • ROOSA, M. (Library of Congress), Care, handling, and storage of photographs, Washington, 2002.

Hoe bewaar je (grote) objecten?

  • Naast het opbouwen van een archief, verzamel je als kunstenaar of organisatie ook vaak grotere objecten zoals elektrische apparaten, meubilair, schetsen of affiches. Het is belangrijk ook hiervoor een geschikte bewaarwijze te voorzien.
  • Kleine objecten kan je verpakken in zuurvrije dozen zodat ze niet zoek raken, beschermd zijn en door stapeling minder plaats innemen. Grote voorwerpen kan je ook verpakt opbergen zodat je ze makkelijker kan manipuleren.
  • Kranten of affiches (objecten in papier) bewaar je bij voorkeur vlak in een zuurvrije doos. Indien er niet genoeg ruimte is om grote formaten plat te bewaren, rol ze dan op. *Vermijd in elk geval vouwen! Vermeld in de inventaris duidelijk waar je de desbetreffende archiefbestanddelen kan terugvinden!
  • Apparaten of meubilair kan je het best bewaren op een metalen rek. Bescherming tegen stof of licht kan je voorzien met een Tyvek-hoes.

Meer info is beschikbaar via onderstaande links:

Diverse materialen (Steen, Hout, Plastic …)

  • FARO, Verzeker de Bewaring.

Maquettes

  • VAN GOETHEM, J. en WALLEMACQ, S. (Koninklijke Muntschouwburg), Decormaquettes in het theater: van werkinstrument tot ontsluiting van cultureel erfgoed, 2013, Brussel.
  • QUINTENS, P., De conservering en betekenis van de maquettecollectie van de KVS in het AMVB, in Arduin, 2 (december 2007), pp. 38-47.

Theaterpoppen

  • KOCKELKOREN, G. (2010), Behoud de beheerte. Workshop behoud en beheer van theaterpoppen. Wat met 'stof' & plastics [PowerPoint slides].
  • SMETS, L. (2010), Behoud en beheer van figurentheaterelementen. Hoe garandeer ik mijn figuren, rekwisieten, decors en documenten een lang leven? [PowerPoint slides].

Performance Props

  • Borggreen, G. en Gade R. , Performing Archives/Archives of Performance (In Between States), 2013

Hoe bewaar je textiel?

  • Bewaar textiel plat in een doos. Als je niet over voldoende ruimte beschikt, overweeg dan bewaring in opgerolde toestand (m.u.v. kostuums). Vermijd vouwen!
  • Berg geen vuil textiel op: dit trekt ongedierte aan.
  • Bewaar textiel nooit in een plastic hoes of zak zonder verluchting. Plastic laat geen lucht door. Bij temperatuurwissel kan er binnenin condens ontstaan. Het vocht kan niet weg, waardoor er schimmel ontstaat die het weefsel kan beschadigen.
  • Inpakken kan met proper gewassen (oude) witte katoenen lakens, zuurvrij papier of dozen, of zuiver ademend materiaal zoals Tyvek. Operahuis De Munt maakte een handig patroon om zelf een hoes uit Tyvek te maken. Dit kan je opvragen via contact@cemper.be.
  • Bescherm kostuums tegen direct zonlicht of ander sterk licht: de vezels worden broos en breken af, kleuren verdwijnen. Dek ze steeds af of pak ze in.
  • Bewaar kostuums vlak wanneer er voldoende ruimte is. Vul vouwen op met rolletjes zijdepapier om breuken te voorkomen. Als je de kledingstukken aan kleerhangers of een kledingrek hangt, voorzie dan een degelijke ondersteuning voor elk kostuumonderdeel. Het rek of de kast moet voldoende ruim zijn zodat je kreuken en vouwen vermijdt. Hang alle kostuums aan identieke kapstokken. Hiermee win je plaats!
  • Hou kasten stofvrij en zorg voor een regelmatige beweging in de kast. Eventuele aanwezige motjes worden gestoord en verplaatsen zich dan.
  • Stop bij het ontdekken van motten het textiel in een plastic zak, pers er zoveel mogelijk lucht uit en sluit goed af. Stop het vervolgens twee weken in de diepvries. Laat het daarna langzaam op temperatuur komen, neem de plastic zak onmiddellijk weg en laat verder gewoon opdrogen. Gebruik nooit een haardroger om het proces te versnellen!
  • Hang cederhouten blokjes tussen de kostuums in plaats van mottenballen. Dit is goedkoper en milieuvriendelijk. In plaats van jaarlijks de blokjes te vervangen, kan je ze om de drie à vier maanden behandelen met een mix van ceder- en lavendelolie. Spelen in kostuums die lekker ruiken en niet naar mottenballen is aangenamer!

Meer info:

  • FARO, 'Inhoud aflevering: Textiel', Verzeker De Bewaring, 2016.
  • Instituut Collectie Nederland, Opgeruimd staat netjes: liggend en opgerold, ICN-Informatie, 14, 2005.
  • Net Nebraska, Saving Your Treasures: How To Fold & Roll Textiles For Storage.
  • AUBAGNAC, G., CHAMPEAUX, A., CHEVALLIER, D., VILLA, A. [et al.], Réflexions sur la présentation de collection textiles, de costumes et d'uniformes, Lyon; Aix-en-Provence: *Association générale des conservateurs des collections publiques de France, Section Provence-Alpes-Côte d'Azur, 2006.
  • BOERSMA, F., e.a., Preservation of textile collections, Londen, 2007.
  • CORBIN, G., Les caoutchoucs dans les collections d'art contemporain. Identification et processus de dégradation. Recherche menée dans le cadre d'une bourse attribuée par le CNAP et en collaboration avec le CICRP, 2010 - 2011.
  • CORBIN, G., Recherche sur la conservation et la restauration de Foot Soldier (Godzilla) de Kenji Yanobe. Complétée d'une étude sur les mousses polyuréthanes souples, France: ESAA (mémoire), 2007.
  • CORBIN, G., Recherche sur les altérations d’une couche peinte composée de latex, in CRBC, ed. ARAAFU, 2008.
  • CORBIN, G.; COLOMBINI, A.; LEAL, V., Les matériaux en polyuréthane dans les oeuvres d’art: des fortunes diverses. Le cas de la sculpture «Foot Soldier» de Kenji Yanobe, in CeROArt revue électronique, n°2, 2008.
  • GARCIN, E., Roméo et Juliette" de Jean Cocteau. Restauration du costume peint de Juliette, conçu par Jean Hugo, France: INP (mémoire), 2004. X, Conservation du patrimoine et des biens culturels, La Plaine-Saint-Denis: AFNOR, 2011.
  • Instituut Collectie Nederland, Kostuumscollecties. Richtlijnen voor beheer en behoud, Amsterdam, 1999.
  • QUINTENS, P., Een representatieve selectie theaterkostuums van het theatercollectief Dito’Dito, in Arduin, 9 (mei 2011), pp. 40-53.
  • Gebaseerd op tips van Maria Springael, restauratrice, en An De Mol, kostuumverantwoordelijke van NTGent.

Vlaggen

  • Erfgoedcel CO7, Wat en hoe-boekje: Vlaggen, Ieper, 2010, .
  • Erfgoedcel WAASLAND, Verschillende bewaarwijzen voor vlaggen.

Deel dit artikel:          

TRACKS is een samenwerking tussen deze partners: