Administratieve metadata

Administratieve metadata hebben betrekking op het gebruik en het beheer een digitaal object, zoals wanneer en hoe het werd gemaakt, wat het bestandstype is en een aantal technische gegevens. Vaak wordt onderscheid gemaakt tussen enerzijds juridische metadata (wie is de rechthebbende, wie mag het digitaal object gebruiken en onder welke voorwaarden ...) en anderzijds technische metadata en preserveringsmetadata, die gegevens bevatten die nodig zijn voor het archiveren en preserveren van het object.

Aggregatie

Aggregatie is het op één plaats presenteren van inhoud uit meerdere online databases of websites. Dankzij de aggregatie kunnen deze bronnen in één overzicht, bijvoorbeeld een mash-up site, gepresenteerd of met één vraag doorzocht worden.

Algoritme

Een algoritme is een eindige opvolging van (wiskundige) instructies. Het zijn een aantal stappen die beschrijven hoe uit een bepaalde begintoestand een bepaalde eindtoestand kan berekend worden. Compressietechnieken gebruiken een algoritme om de hoeveelheid data van een bestand te beperken.

Analoog

De eigenschap om gegevens of een signaal te coderen met behulp van een continu variabele eenheid, zoals bijvoorbeeld ruimtelijke positie of voltage. Een tekst kan je analoog coderen door inkt op papier te plaatsen. Geluid kan je analoog coderen door de spanning van een elektrische stroom te wijzigen.

API

API, wat staat voor 'Application Programmable Interface', is een verzameling programmeeropdrachten (ook wel: interfaces) die de functies van een programma aanroepen. Andere programma's kunnen de API van een systeem gebruiken om diensten op te vragen of om te communiceren. Dankzij API's kunnen video's uit Youtube of foto's uit Flickr op een persoonlijke blog getoond worden. Ook het tonen van Google Maps op een website werkt dankzij de inzet van een API.

Archief

Het archief van een organisatie, vereniging, persoon of familie bestaat uit alle documenten (archiefstukken of - bescheiden) die de vereniging, de persoon, de familie of de organisatie heeft opgemaakt of ontvangen bij het uitvoeren van zijn/haar taken. De termen archief en archiefbestand worden als synoniem gebruikt. Een archief kan een verschillende leeftijd, vorm of drager hebben. • Leeftijd: de ouderdom van de archiefstukken speelt geen rol en kan variëren van enkele eeuwen tot enkele minuten. • Vorm: archiefstukken nemen diverse vormen aan, zoals nota’s en verslagen, brieven, verslagboeken, rekeningen, affiches, een website, e-mailberichten… • Drager: de informatie kan vastgelegd zijn op papier, cassette, harde schijf, geheugenstaafje enz. • Opgemaakt en ontvangen: bv. nota’s die in de schoot van een vereniging werden opgemaakt, behoren tot het archief van een vereniging; diezelfde nota kan zich ook in het archief van een persoon bevinden wanneer die persoon die nota uit hoofde van zijn/haar functie ontving. De brieven die ik ontvang, maken deel uit van mijn persoonlijk archief, niet van het archief van de instantie of persoon die de brief verstuurde. In hun archief kan zich vanzelfsprekend wel een kladje, doorslag of dubbel bevinden van de brief die ik ontving. • Archiefstukken hoeven niet belangrijk, mooi of kostbaar te zijn. Ze ontlenen hun waarde en betekenis aan het geheel, aan de context (wie heeft ze opgesteld, hoe evolueerden ze, hoe werden ze gebruikt, wie bewaarde ze enz.). (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

Archiefdocumenten, archiefstukken, archiefbescheiden

Dit zijn stukken die, wat hun vorm ook is, naar hun aard en inhoud bestemd zijn om te berusten onder de instelling, persoon of groep van personen die ze heeft ontvangen of opgemaakt uit hoofde van zijn/haar activiteiten. Alle archiefstukken die door een archiefvormer werden ontvangen of opgemaakt, vormen samen het archief van die archiefvormer. (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

Archiefvormer

Een archiefvormer is een organisatie/instelling, persoon of familie die vanuit zijn of haar activiteiten of ter vervulling van zijn of haar taken archiefdocumenten heeft ontvangen, opgemaakt of gebruikt. Een archief kan slechts één archiefvormer hebben. Archieven/archiefbestanden worden genoemd naar hun archiefvormer (bv. Archief van de fanfare Jonge Vreugd; Archief van Victor Horta). Archieven van verschillende archiefvormers mogen niet met elkaar worden vermengd. (bron: Archiefbank Vlaanderen)

Archiveringsbestand

Een archiveringsbestand is een digitale kopie van het oorspronkelijke (digitale of analoge) document in de hoogst mogelijke kwaliteit - bij voorkeur voldoende hoog om het origineel in geval van vernietiging of beschadiging te vervangen. Archiveringsbestanden worden met name gemaakt wanneer het oorspronkelijke document te kwetsbaar is om het te kunnen raadplegen, of wanneer het verloren dreigt te gaan. Ze worden bij voorkeur bewaard in een beveiligde opslagomgeving en worden enkel gebruikt voor het maken van reproductiebestanden en, bij uitzondering, raadplegingsbestanden van hoge kwaliteit.

Archiveringsformaat

Een formaat dat geschikt is om bestanden op lange(re) termijn te bewaren. Dit standaardformaat is open en voldoende gedocumenteerd. Het formaat moet de essentiële eigenschappen van het originele document bewaren en mag geen informatie- of kwaliteitsverlies veroorzaken. Een archiveringsformaat moet bovendien voldoende wijd verspreid zijn en er moet voldoende software beschikbaar zijn om het te lezen en schrijven. Het formaat moet daarnaast stabiel zijn en door alle ontwikkelaars op dezelfde manier worden toegepast (wat bijvoorbeeld niet het geval is bij jpg2000). (Bron: DigiGIDS@work)

Auteursrecht

Het uitsluitend recht van de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtenverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen, bij wet gesteld. Het auteursrecht is van toepassing tot 70 jaar na het overlijden van de maker van een werk. Dit betekent dat bij de publicatie van een werk wat nog auteursrechterlijk beschermd is, er afspraken met de rechthebbende gemaakt moeten worden. Bij het verspreiden van foto's van (kunst)werken op internet en het opslaan van beeld- of audiovisueel materiaal in databases krijgt men te maken met het auteursrecht.

Authenticiteit

Een eigenschap van een archiefdocument dat inhoudt dat het document is wat het beweert te zijn, dat het opgemaakt of ontvangen is door de persoon of organisatie die beweert het document opgemaakt of ontvangen te hebben op het tijdstip dat is aangegeven op het document. (bron: Remano)

Basisdigitalisering

Het zodanig digitaal vastleggen van de gegevens van objecten uit een collectie opdat die goed beheerd kunnen worden en goed digitaal toegankelijk zijn. Basisdigitalisering bestaat uit drie onderdelen: het toekennen van een unieke identificatie (bijvoorbeeld een plaatsingsnummer), het (basaal) beschrijven met behulp van de belangrijkste metadata en het vervaardigen van een digitale representatie.

Beeldbank

Een verzameling digitaal beeldmateriaal, bijeengebracht in een databank die via een netwerk toegankelijk is. Op deze wijze kan een collectie beeldmateriaal van een erfgoedinstelling digitaal worden ontsloten en voor het grote publiek doorzoekbaar gemaakt worden. Een beeldbank wordt doorgaans beheerd met een Digital Asset management systeem (DAM).

Bemonsteringsfrequentie

De bemonsteringsfrequentie bepaalt het aantal metingen per tijdseenheid om een continue (analoog) signaal om te zetten in een discreet (digitaal) signaal. De bemonsteringsfrequentie wordt uitgedrukt in hertz of het aantal bemonsteringen per seconde.

Berlin Declaration

De Berlin Declaration on Open Access is een verklaring die onderzoekers adviseert om hun materiaal te publiceren in open access, zodat de resultaten kosteloos toegankelijk worden gemaakt voor het publiek. Het gaat hierbij niet uitsluitend om de onderzoeksresultaten, maar de verklaring roept onderzoekers ook op ruwe data en ander materiaal te publiceren zodat anderen dit kunnen raadplegen, gebruiken en verder verspreiden. De enige eis die de verklaring hieraan stelt is dat de naam van de oorspronkelijke auteur wordt vermeld en er geen plagiaat mag worden gepleegd. Open Access wordt ondersteund door het [http://www.mpg.de/de Max Planck Gesellschaft] en het Europese project [http://echo.mpiwg-berlin.mpg.de/ ECHO] (European Cultural Heritage Online].

Beschrijvingsregels

Beschrijvingsregels zijn afspraken over de inhoud, volgorde en syntax van de gegevens waarmee je een bron beschrijft. Beschrijvingsregels waarborgen dat metadata van bronnen op een consistente manier worden vastgelegd.

Bestanddeel

Een bestandsdeel (bv. dossier of onderwerpsmap) is de eenheid van ordening en beschrijving bij uitstek. Bestaat uit één of meer archiefdocumenten die op grond van hun gelijkheid qua vorm, inhoud, doel enz. zijn samengevoegd tot een geheel. Archieven worden meestal niet beschreven tot op het niveau van het individuele stuk (tenzij een bestanddeel slechts uit één stuk bestaat). (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

Bestandsformaat

Het bestandsformaat, of bestandsindeling, bepaalt op welke manier de informatie in een computerbestand gecodeerd is. Veel computerprogramma's gebruiken een eigen, voor hun specifieke taak ontworpen bestandsformaat, maar kunnen vaak wel andere bestandsformaten lezen en naar hun eigen formaat omzetten. Het bestandsformaat wordt vaak aangegeven door middel van een extensie in de bestandsnaam.

Bestandssysteem

Een bestandssysteem is een door het besturingssysteem verzorgde, softwarematige indeling van een opslagmedium (zoals een harde schijf). Voorbeelden van bestandssystemen zijn NTFS, FAT en HFS.

Bewaartermijn

Een (bij wet) vastgestelde termijn dat documenten bewaard moeten worden als bewijsstuk. (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

Bibliotheekcatalogus

Een catalogus is een lijst van alle publicaties in een bibliotheekcollectie. In een catalogus worden voor elke publicatie de belangrijkste identificatiegegevens opgenomen zoals titel, auteur, uitgever... Daarnaast bevat een catalogus ook een aantal ordeningen (bijvoorbeeld alfabetisch op auteur of onderwerp) die als hulpmiddel dienen voor het terugvinden van een publicatie in de bibliotheekcollectie. Bibliotheekcollecties bestaan doorgaans uit verzamelingen niet-unieke publicaties (boeken, tijdschriften, cd's, dvd's ...) of onderdelen daarvan (tijdschriftartikels, cd-tracks). Steeds vaker worden ook digitale publicaties (digitale documenten of websites) in een catalogus beschreven. Omdat publicaties per definitie niet uniek zijn, hebben bibliotheken een lange traditie in het gestandaardiseerd beschrijven ervan.

Bitdiepte

Bitdiepte geeft aan hoeveel binaire cijfers (cf. nullen en enen) gebruikt worden om een meting van een continue (analoog) signaal te coderen in een discreet (digitaal) signaal. Hoe meer binaire cijfers gebruikt worden, hoe nauwkeuriger het analoge signaal gemeten wordt.

Bitrot

Het geleidelijk verval van digitale data, meestal veroorzaakt door slijtage of verval van de drager (harde schijf, ram-geheugen, chip, cd-rom, dvd, tape...) Het gevolg is dat het signaal verdwijnt of wordt gewijzigd (een 1 verandert in een 0 of omgekeerd). Dit kan potentieel enorme schade aanrichten en de bestanden onleesbaar maken.

Bitsnelheid

De bitsnelheid is het aantal bits dat per tijdseenheid over een netwerk wordt verzonden. De bitsnelheid wordt uitgedrukt in bits per seconde (b/s). Hoe hoger de bitrate, hoe meer informatie er per tijdseenheid verzonden en ontvangen kan worden.

Bitstream

Een bitstream is een sequentie van bits. Als deze bits per acht gegroepeerd zijn spreken we van een bytestream.

Born digital

Bestanden die van oorsprong digitaal gecreëerd zijn, door het gebruik van digitale opname-apparatuur (digitale camera) of door het gebruik van software. Born digital staat tegenover gedigitaliseerd, waarbij een analoog object of signaal omgezet wordt in digitale vorm.

CMS

Een Content Management Systeem is een applicatie waarmee pagina's, afbeeldingen en andere bestanden waaruit een website bestaat, kunnen worden beheerd. Een CMS biedt de mogelijkheid om webpagina's aan te maken en te bewerken, afbeeldingen toe te voegen en de presentatie, in de vorm van sjablonen, direct aan te passen. In toenemende mate is een CMS gekoppeld aan een databank (bijvoorbeeld in SQL) waarin de teksten worden opgeslagen. In andere gevallen gebruikt een CMS XML om gegevens in te bewaren. Er zijn veel verschillende CMS paketten in omloop, van eenvoudige gratis open source systemen voor persoonlijke websites, tot complexe maatwerkoplossingen voor het beheer van commerciële websites en intranets van grote bedrijven.

Codec

Een codec is een stuk soft- of hardware dat toelaat data te coderen/decoderen of te comprimeren/decomprimeren. Er bestaan codecs om bijvoorbeeld geluid of beeld te coderen in een handelbaar formaat met behoud van een zeker kwaliteitsniveau. Hoe de codering precies te werk gaat hangt af van het doel en is vaak te vinden bij de beschrijving van de desbetreffende codec. De term codec wordt ook gebruikt om het bestandsformaat aan te duiden of de standaard die de werking van de codec specificeert. Een codec wordt steeds gebruikt in combinatie met een containerformaat.

Command line interface

De command line is een manier om een computer opdrachten te geven door het ingeven van tekstcommando's. Zowat alle besturingssystemen beschikken over een commandline interface. Bij Windows is dit de ''opdrachtprompt'' (Eng.: ''command prompt)'', bij Mac OS X heet dit programma ''Terminal''.

Compressie

Compressie maakt het mogelijk méér data op eenzelfde drager te bewaren door het geheel te verkleinen, maar leidt ook tot kwaliteitsverlies – wat een probleem kan vormen wanneer de originele bestanden verloren of beschadigd zijn. (bron: AMVB, Digigids@work)

Conservering

Conservering is ingrijpen in het document om het fysische, chemische en/of biologische afbraakproces te remmen en bestaande toestand te stabiliseren. Conservering van digitale documenten kan een ingreep in de bitsequentie (migreren, transcoderen) zijn om het verval van de bitsequentie te stabiliseren en de leesbaarheid te verzekeren, of een ingreep in de hard- en/of software om de authenticiteit van de representatie te verzekeren.

Containerformaat

Een multimediabestand is vrijwel altijd gelaagd opgebouwd. Het bevat altijd één of meerdere typen gegevens, zoals video- en audiotracks, afbeeldingen, metadata, ondertitels en navigatie-informatie. Deze gegevens worden gestructureerd door het containerformaat. Dat beschrijft de opbouw van het bestand, maar niet de multimediale gegevens zelf (bijvoorbeeld video, audio of afbeelding). Dat laatste wordt beschreven door de codec.

Contextualiseren

Het verschaffen van achtergrondinformatie over een erfgoedobject, vaak voor een specifieke doelgroep, zoals het onderwijs, een specifieke bevolkingsgroep of een wetenschappelijke discipline. Het gaat om het verhaal bij een object dat een verbinding kan leggen met andere objecten.

Controlegetal

Een controlegetal is een unieke code die berekend wordt op een waarde (bijvoorbeeld een ander getal of een bitstream). Aan de hand hiervan kan worden nagegaan of er geen fouten in de oorspronkelijke waarde zitten. De laatste 2 cijfers van de bankrekeningnummers in België en het laatste cijfer van een ISBN zijn controlecijfers. Voor controle van de integriteit van een digitaal bestand (bitintegriteit) wordt vaak het MD5 controlegetal gebruikt.

Crowdsourcing

Het aanspreken en benutten van een grote groep individuen voor raadpleging en innovatie. Het is een ontwikkeling die voortvloeit uit het succes van het concept 'user generated content'. De term is ontstaan uit een samenvoeging van de term 'outsourcing' (taken uitbesteden) in combinatie met 'crowd' (mensenmassa).

DAM

Digital Asset Management systeem (DAM) is een softwarepakket voor het beheer van digital assets (allerlei digitale bestanden). Het omvat het geheel van activiteiten die ondernomen worden om zowel de opslag, beschrijving, opvraging en distributie van digital assets adequaat te laten verlopen.

Data Definition Language

Een 'data definition language' is een computertaal (syntax) voor het beschrijven van datastructuren, in het bijzonder database schema's. Voorbeelden zijn DDLSQL en XML Schema.

Data Management Planning

Een data management plan is een onderdeel van een onderzoeksprojectplan. Het beschrijft hoe onderzoeksgegevens worden verzameld, hoe de gegevens zullen worden gebruikt en opgeslagen tijdens het onderzoekproject, en hoe het hergebruik en duurzame bewaring op lange termijn zullen worden verzekerd nadat het oorspronkelijke onderzoek is afgerond. Een data management plan moet continu worden onderhouden in de loop van het onderzoek. Een gedetailleerd data management plan beantwoordt onder meer de volgende vragen: - Wat voor soort gegevens worden verzameld? - Hoe worden de gegevens worden verzameld? - Wie heeft de auteursrechten en intellectuele eigendomsrechten van de data? - Wie beslist over de toegang tot de gegevens? - Hoe zullen de deelnemers aan het onderzoek geïnformeerd worden? - Welke software zal worden gebruikt voor de opslag en verwerking van de gegevens? - Hoe zal de (technische) kwaliteit van de gegevens worden gewaarborgd? - Welke bestandsformaten en opslagmedia zullen worden gebruikt? - Wat voor soort rechten zullen worden toegekend aan verschillende groepen gebruikers voor het lezen en beheren van gegevensbestanden? - Wat voor soort data en back-up procedures zullen worden gebruikt? - Hoe zal de gegevensverwerking worden gedocumenteerd? - Hoe zal vertrouwelijkheid worden gewaarborgd? - Hoe zal de bescherming van gegevens worden uitgevoerd? - Wat gebeurt er met de gegevens die na de oorspronkelijke onderzoek is afgerond?

Databank

Een databank is een verzameling samenhangende digitale gegevens die op een gestructureerde manier bijeengebracht zijn. Nieuwe informatie kan worden toegevoegd, de gegevens kunnen op allerlei manieren worden gerangschikt en gecontroleerd, en op basis van zoekacties kunnen delen van de inhoud van een databank getoond worden.

Datacompressie

Datacompressie is een techniek die met behulp van compressie-algoritmes de hoeveelheid data bij opslag vermindert. Hierbij wordt meestal zoveel mogelijk de impact van de compressie op de (vaak visuele) kwaliteit van de opgeslagen data beperkt. Het voordeel van datacompressie is een kostenvermindering voor de opslag en de overdracht van de digitale bestanden. Als een compressie lossy gebeurt, gaan er gegevens verloren. De originele data kan dan na decompressie niet op volledig gereconstrueerd worden op basis van de gecomprimeerde gegevens.

Dataprofiel

Een dataprofiel is geen standaard, maar een hulpmiddel bij de ontwikkeling van een collectiebeheersysteem. Een dataprofiel is bijvoorbeeld nuttig wanneer je een 'lege' databank wil configureren voor het beschrijven van je collectie. Maar je kan het profiel ook gebruiken wanneer je je collectie beschrijft in een rekenblad of op papier.

Datastructuur

Een datastructuur legt een groep beschrijvingselementen vast die bij elkaar horen. Een datastructuur beschrijft de naam en betekenis van ieder element en hoe ze zich tot elkaar verhouden.

Deelarchief

Een deelarchief of deelbestand vormt een onderdeel van een archief. Het vormt een geheel van onderling gerelateerde archiefstukken, dat meestal correspondeert met een administratieve onderverdeling van de organisatie, familie of persoon die het archief heeft gevormd. (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

Deep link

Een deep link is een link naar een specifiek onderdeel van een website, zoals een pagina of een afbeelding. Het doel is de gebruiker rechtstreeks naar de relevante content te leiden in plaats van naar de homepage. Hierdoor ontstaat wel het risico dat het getoonde object uit zijn context wordt gehaald, waardoor er relevante informatie in verband met auteursrecht niet getoond wordt.

Descriptieve metadata

Descriptieve metadata zijn metadata die de intellectuele inhoud van een object beschrijven. Hieronder vallen aspecten zoals titel, auteur, datum van creatie, keywords, korte inhoud, ...

Digitaal

De eigenschap om gegevens of een signaal te coderen met behulp van een binaire eenheid, zoals bijvoorbeeld combinaties van nullen en enen. Een tekst kan je digitaal coderen door elke letter te vervangen door een sequentie van bijvoorbeeld acht nullen of enen (een byte).

Digitaal depot

Opslagsysteem ter archivering van digitale bestanden. Een digitaal depot verschilt van een documentenserver door de speciale aandacht voor het langdurig en duurzaam toegankelijk houden van de bestanden.

Digitaal erfgoed

Digitale verschijningsvorm van cultureel erfgoed. Er kunnen drie vormen worden onderscheiden: Digital born erfgoed: erfgoedmateriaal dat van origine al digitaal is, zoals elektronische archieven, digitale kunst of foto's die met een digitale camera zijn gemaakt. Gedigitaliseerd erfgoed: erfgoedmateriaal dat van origine niet digitaal is, maar waarvan met digitalisering een reproductie is gemaakt. Digitale informatie over erfgoed, bijvoorbeeld beschrijvingen, detailfoto's of digitale reconstructies van het erfgoedobject. De informatie wordt meestal in een geordende vorm (bijvoorbeeld een databank) beschikbaar gesteld.

Digital rights management

Methode voor het reguleren van gebruik en beschikbaarheid van digitale bronnen. Met behulp van DRM-technieken kunnen beveiligingen tegen illegaal gebruik worden gerealiseerd en kan bepaald worden wie, wat, hoe vaak en hoe lang mag bekijken of beluisteren.

Digitale duurzaamheid

Langdurige toegankelijkheid van digitale data. Dit is een grote technologische uitdaging voor databeherende instellingen omdat er nog geen passende oplossingen voorhanden zijn. Het duurzaam beschikbaar houden van data vergt zowel beleidsmatige beslissingen in de vorm van een duurzaamheidsstrategie als praktische oplossingen voor beheer en behoud. Zoals bijvoorbeeld systemen die aangeven wanneer de authenticiteit van een bestand is aangetast of wanneer een bestandsformaat niet meer gelezen kan worden omdat er geen geschikte software meer is om het bestand te tonen.

Digitaliseren

Het proces om een analoge bron (tekst, beeld, audio of video) om te zetten naar een digitaal bestand. Het betreft niet alleen het omzetten van de bron, maar ook het bewerken en beschrijven ervan ten behoeve van de vindbaarheid en presentatie in een digitale omgeving (bijvoorbeeld internet).

Directory

Een directory of map is een begrip dat gebruikt wordt binnen bestandssystemen. Een directory is een groep van bestanden en/of (sub)directory's. De directory's in een bestandssysteem vormen een hiërarchie, in de vorm van een boomstructuur. Andere namen die gebruikt worden voor directory zijn catalog, map en folder. Een directory list is een tekstbestand dat de inhoud van een directory documenteert.

Disk image

Een disk image (of schijfkopie) is een enkel bestand waarin de volledige inhoud en structuur van een gegevensdrager (harde schijf, tape drive, floppy disk, optische schijf, USB flash drive, ...) wordt gereproduceerd.

DNS

Het DNS protocol zorgt voor de vertaling van numerieke IP-adressen naar "leesbare" internetadressen en vica versa.

Document

Een document is een geheel van samenhangende gegevens, vastgelegd op een of meerdere gegevensdragers, zoals papier of een dvd. (Bron: AMVB, DigiGIDS@work)

Documentatie

Documentatie is een verzameling van documenten die met een welbepaald doel door een persoon of instelling werd bijeengebracht. De documenten zijn interessant, bruikbaar, mooi, kostbaar…, maar vloeien niet voort uit de taak of opdracht van de archiefvormer. Documentatie moet worden onderscheiden van archief en dient ook op een andere wijze te worden ontsloten (bv. thematisch of chronologisch). Een voorbeeld is de vakbibliotheek van een organisatie, met boeken en brochures die als informatiebron dienen. Tenzij de publicaties door de organisatie zelf werden uitgegeven of de organisatie aan de publicatie heeft meegewerkt, behoren ze niet tot het archief. (Bronnen: Archiefbank Vlaanderen en DigiGIDS@Work)

Dossier

Een dossier is een groep archiefstukken die ontvangen en opgemaakt werden bij de behandeling van één bepaalde zaak (bv. de organisatie van een studiedag of een tentoonstelling, creatie van een kunstwerk of voorstelling, de contacten met een bepaalde kunstenaar, de documenten die betrekking hebben op een overlegvergadering). Hierin vind je uiteenlopende documenten die samen een totaalbeeld geven, zoals e-mails, subsidieaanvragen, verslagen van vergaderingen, technische tekeningen, begroting, facturen, foto’s, documentatie etc. Bijvoorbeeld: Een dossier rond een specifiek project bevat onder meer e-mail, subsidieaanvraag, bevestiging, begroting, facturen, verslagen vergaderingen, promotiebrochures, foto’s, projectverslag voor tijdschrift, eindverslag met financieel verslag voor de overheid etcetera.(Bronnen: Archiefbank Vlaanderen en DigiGIDS@Work)

Drager

De drager van het archiefstuk is het materiaal of de fysieke substantie waarop de gegevens zijn vastgelegd. Enkele voorbeelden zijn : papier, perkament, glas, DVD, CD-rom, harde schijf. (bron: Archiefbank Vlaanderen)

Dropout

Een dropout is een kort signaalverlies bij het digitaliseren van een analoog signaal, veroorzaakt door vuil of defect aan de tape of door het ontbreken van magnetisch materiaal. Dit resulteert in witte vlekken op het scherm. Het veelvuldig voorkomen van dropouts bij het afspelen is een indicatie dat de tape of recorder is verontreinigd met vuil en / of dat (het bindmiddel van) de tape verslechtert.

Dubbels

Archiefdocumenten die meerdere malen voorkomen in het archief. Slechts één stuk hoeft bewaard te worden. (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

E-depot

Digitaal depot.

E-leren

Leren en doceren met behulp van internettechnologie. Kenmerkend voor deze manier van leren is dat er digitale hulpmiddelen gebruikt worden, zowel voor de organisatie van het leren als voor het leerproces zelf. E-leren is geen doel op zich maar ondersteunt het flexibel opleiden en nieuwe vormen van leren.

Element

Een element is een identificeerbaar object binnen een document. In een HTML of XML document verwijst een element naar een deel dat door middel van tags wordt gemarkeerd.Een metadata schema definieert de structuur en betekenis van elementen, wat overeenstemt met 'velden' in het record van een database.

Emulatie

Emulatie is een duurzaamheidsstrategie gericht op het weergeven van digitale bronnen zoals ze oorspronkelijk zijn vervaardigd en gebruikt. Door emulatietechnieken toe te passen wordt het mogelijk het gedrag van een verouderde computer na te bootsen op een andere (nieuwere) computer. Emulatie kan op vier aspecten van een computer van toepassing zijn: de hardware, het besturingssysteem, de bijbehorende software en de digitale objecten die met die software zijn vervaardigd.

Encryptie

Encryptie staat voor het coderen (versleutelen) van een digitaal bestand op basis van een bepaalde algoritme. Deze geëncrypteerde gegevens kunnen nadien weer gedecrypteerd (ontcijferd of gedecodeerd) worden zodat men de originele informatie weer terugkrijgt. Dit proces wordt decryptie genoemd. Encryptie wordt gebruikt bij het verzenden en/of opslaan van vertrouwelijke gegevens.

Escrow overeenkomst

Een (broncode) escrow is een overeenkomst waarbij een software leverancier of -verdeler en de gebruiker(s) overeenkomen dat de leverancier de broncode van een software product deponeert bij een gespecialiseerd escrow agent. De broncode wordt aan de gebruiker overgedragen op het moment dat aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan - bijvoorbeeld wanneer de leverancier of verdeler niet langer in staat is de software verder te ondersteunen (bv. faillissement). Een Escrow zorgt er dus voor dat de gebruiker de software nadien zelf kan (laten) aanpassen. Bij Opensourcesoftware (OSS) is er geen escrow nodig, omdat de broncode dan per definitie openbaar is.

Extensie

De extensie is essentieel voor de software om het bestand te kunnen herkennen en op de juiste manier te openen. Door de extensie te veranderen of te verwijderen wordt een bestand onleesbaar. De extensie vormt daardoor een aanwijzing voor het gebruikte bestandsformaat. Verschillende versies van een formaat kunnen echter dezelfde extensie gebruiken. Bovendien kan een extensie gewijzigd zijn. De bestandsextensie wordt met een punt van de rest van de bestandsnaam gescheiden (bijvoorbeeld: woordenboek.docx). (Bron: AMVB, Digigids@work)

Fasen van archiefbeheer

Bij het beheren van archief maken we onderscheid tussen een dynamische, een semidynamische en een statische fase. Tijdens de dynamische fase worden archiefstukken veelvuldig gebruikt en aangemaakt bij het uitvoeren van activiteiten en taken. In de semidynamische fase worden archiefstukken beperkt geraadpleegd voor de afwerking en controle van activiteiten en taken. De bewaartermijnen zijn nog niet verstreken. In de statische fase wordt archief nog slechts incidenteel geraadpleegd. De bewaartermijnen zijn verstreken en de stukken die vernietigd mogen worden zijn meestal verwijderd. In deze fase kan het archief overgebracht worden naar een archiefinstelling. Het is perfect mogelijk dat sommige documenten zich al in de statische fase bevinden, terwijl andere (lange tijd) in de dynamische fase blijven. Bijvoorbeeld: Het projectdossier waaraan je werkt ligt steevast op je bureau om documenten te kunnen aanvullen en toe te voegen. Dit dossier zit in de dynamische fase. Wanneer het project is afgewerkt belandt het dossier in de kast achter je. Af en toe moet je immers enkele gegevens controleren of documenten hergebruiken voor je nieuwe project. Dit is de semidynamische fase. Na een jaar plaats je het dossier in het rek bij de rest van het archief: je moet het dossier bewaren als bewijs dat je het project hebt uitgevoerd, maar je hebt het niet langer nodig om je taken uit te voeren. Dit is de statische fase. (Bron: DigiGIDS@Work)

Folksonomy

Folksonomy is de toekenning van vrije trefwoorden door een gebruikersgroep, bijvoorbeeld een webgemeenschap. De term is een samentrekking van ‘folk’ en ‘taxonomy’. Tot voor kort was de toekenning van trefwoorden aan objecten in erfgoedinstellingen een exclusieve taak van professionals. Hierbij wordt meestal een terminologiebron gebruikt, zoals een thesaurus of een taxonomie, om ervoor te zorgen dat in gelijke situaties gelijke termen worden gebruikt. Het idee achter folksonomy is juist dat er trefwoorden worden toegepast op basis van vrije associaties.

Fonds

Een fonds is een groep gelijksoortige of verwante archieven die zich bevinden in dezelfde bewaarplaats. Het gebruik van de term fonds als synoniem van archief/archiefbestand (als oneigenlijke vertaling van het Engelse of Franse fonds) is niet aan te raden en schept verwarring. (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

Freeware

Freeware is software die gratis wordt aangeboden. Soms is dit enkel voor particulieren en dient er voor gebruik in een commerciële omgeving alsnog betaald te worden. De software blijft wel ten volle eigendom van de fabrikant; de broncode is niet openbaar en het is niet toegestaan deze software te aan te passen of door te verkopen.

Gecontroleerde termenlijst

Een gecontroleerde termenlijst is een beperkte lijst met voorkeurstermen waaruit men een waarde kiest voor een bepaald metadata element in een record. Zo'n lijst garandeert een gestandaardiseerde schrijfwijze en een eenvormige invoer, wat de doorzoekbaarheid van de data verbetert.

Gedistribueerd zoeken

Zoekmethode waarbij gegevens die online vindbaar zijn gemaakt, worden opgehaald via een zoekactie op het web. Het zoeksysteem en de doorzochte dataset worden daarbij los van elkaar en veelal door verschillende partijen beheerd. In het model van gedistribueerd zoeken kan één zoeksysteem bij meerdere contentleveranciers tegelijkertijd zoeken. Omgekeerd kan ook één dataset door verschillende zoeksystemen worden bevraagd.

Gedistribueerde opslag

Op meerdere netwerkcomputers opslaan en beschikbaarstellen van informatiebronnen die inhoudelijk of formeel bij elkaar horen. Dit kan gedaan worden om opslagcapaciteit te vergroten, of om data van verschillende partijen via één informatiedienst beschikbaar te stellen.

Generatieverlies

Generatieverlies duidt op het verlies van informatie en kwaliteit bij elke migratie of overzetting van de ene analoge drager op de andere. Hierbij kan vervorming en ruis optreden.

Geografisch informatiesysteem

Een informatiesysteem waarmee (ruimtelijke) gegevens of informatie over geografische objecten kan worden opgeslagen, beheerd, bewerkt, geanalyseerd en gepresenteerd.

Georefereren

Het toekennen van geografische referentiepunten aan objecten, zodat de objecten op een digitale kaart (zoals een GIS) getoond kunnen worden. Door standaarden toe te passen bij georefereren wordt het mogelijk digitale kaarten over elkaar te leggen en nauwkeurig met elkaar te vergelijken.

Geospatiële data

Geospatiële data is data die iets zegt over de ruimtelijke plaats van een object. Dit kan een plaatsnaam zijn, maar ook lengte- en breedtegraden.

Gesloten bestandsformaat

Een formaat waarvan niet voldoende documentatie is vrijgegeven om nieuwe software te schrijven om het formaat te lezen of te creëren. Gesloten formaten worden meestal beschermd door licenties, waarvoor je moet betalen. Opgelet: het is mogelijk met open source software gesloten bestandsformaten te creëren, net zoals met gesloten software open bestands-formaten gecreëerd kunnen worden. (Bron: DigiGIDS@work)

Glossarium

Een glossarium is een alfabetisch gerangschikte, verklarende woordenlijst met betrekking tot een bepaald kennisdomein.

Granulariteit

Granulariteit is een term voor de mate waarin informatie gedetailleerd beschreven is, met andere woorden tot op welk niveau de informatie gestructureerd en ontsloten is. Algemeen geldt dat hoe uitgebreider een metadataschema is, hoe hoger de granulariteit.

Graphical User Interface

Een graphical user interface, of grafische gebruiksomgeving, is een middel om met behulp van grafische elementen (knoppen, tekstvakken, schuifbalk ...) en/of een computermuis met een computer in interageren. Andere typische kenmerken zijn het gebruiken van verschillende vensters en de mogelijkheid om bestanden en mappen te kunnen slepen. Een GUI is daarmee veel intuïtiever dan de tekstgebaseerde Command line interface.

Handgift

Een handgift is een gift van hand tot hand waarbij de eigendom door afgifte wordt verkregen door de begunstigde die de gift op zijn beurt met uitdrukkelijke bewoordingen ook aanneemt. De handgift is onherroepelijk (art. 894 Burgerlijk Wetboek (link is external)): eens gegeven, altijd gegeven maar er is de wettelijke bepaling die bij het niet vervullen van de overeengekomen voorwaarden, de mogelijkheid tot terugvorderen geeft.

Harvesting

Procedure om (meta)data automatisch van de server van een informatieleverancier te kopiëren en over te halen, zodat de data hergebruikt kan worden in een nieuwe context. Harvesting biedt de mogelijk om op basis van gemaakte afspraken een gemeenschappelijke informatiedienst (bijvoorbeeld een erfgoedportal) actueel te houden. Een instelling bepaalt zelf of er wel of niet 'geoogst' mag worden.

Header

Een header is een blok data aan het begin van een computerbestand dat de eigenschappen van dat computerbestand beschrijft. In de header van een e-mailbericht vind je bijvoorbeeld gegevens over de afzender, het onderwerp, de bestemmeling, verzend- en ontvangsttijdstip en de weg langs de verschillende servers die de e-mail afgelegd heeft.

HISGIS

In de vakgroep Nieuwste Geschiedenis van de faculteit Letteren en Wijsbegeerte aan de Universiteit Gent werd een HIStorisch Geografisch InformatieSysteem ontwikkeld voor de territoriale indeling van België. De HISGIS is gebaseerd op twee historische databanken die sinds 1990 ontwikkeld werden. Eén databank bevat de gedigitaliseerde statistische data over bevolking, landbouw en industrie voor de periode 1800 – 1961. De andere databank bestaat uit honderden gedigitaliseerde historische kaarten die de grenswijzigingen in de administratieve indeling van België tussen 1800 en 2000 weergeven. Deze kaarten (in vectorformaat, gegeorefereerd naar de Belgische Lambert 72 kaartprojectie) werden per provincie opgeslagen. Het is mogelijk om de statistische data voor verschillende tijdstippen en voor verschillende territoriale niveaus (van gemeente tot provincie) te visualiseren, waarbij telkens juist die historische grenzen weergegeven worden, die voor het door de gebruiker gekozen tijdstip geldig waren.

HTML

HyperText Markup Language is een platformonafhankelijke opmaaktaal die gebruikt wordt om tekst en gerelateerde gegevens van markeringstekens (elementen) te voorzien zodat ze over het internet uitgewisseld kunnen worden.

Indexering

Indexering is het proces van het creëren van een geordende lijst van concepten, uitgedrukt in termen of zinnen, met verwijzingen naar de plaats in het geïndexeerde materiaal waar die concepten verschijnen.

Inhoudelijke ontsluiting

Inhoudelijk ontsluiting is het toegankelijk maken van collecties door middel van inhoudelijke beschrijvingen. Uniforme inhoudelijke ontsluiting vereist afspraken over de wijze van beschrijven van de inhoud, bijvoorbeeld aan de hand van gestructureerde woordenlijsten, classificaties of thesauri. Zulke lijsten ondersteunen de efficiëntie bij het beschrijven en ontsluiten van bronnenmateriaal.

Inline link

Bij een inline link is wordt een onderdeel (zoals een afbeelding) van een andere website geïntegreerd in een HTML-pagina, zonder dat dit onderdeel wordt gekopieerd en vaak zonder de toestemming van de oorspronkelijke auteur.

Integriteit

Een eigenschap van een archiefdocument dat inhoudt dat zijn inhoud, structuur en uiterlijk gelijk is aan de inhoud, structuur en het uiterlijk op het moment dat het document werd opgemaakt of ontvangen. (Bron: Archiefterminologie voor Nederland en Vlaanderen).

Interface

Een interface maakt het mogelijk dat twee verschillende systemen met elkaar interageren. Dit kan zijn: een mens en een computer , maar ook twee verschillende softwareprogramma's.

Juridische metadata

Juridische metadata zijn administratieve metadata die betrekking hebben op juridische aspecten van het digitale object. Hieronder vallen zaken als auteursrechten en licenties.

Kleurruimte

Een kleurruimte is een manier om een kleur te beschrijven. Dit hangt af van het doel (scherm of drukwerk), maar ook van eventuele compressievoorwaarden. Een abstract wiskundig model om kleuren te beschrijven als een combinatie van cijfers. Een kleurruimte is een meetkundige figuur die een verzameling kleuren afbakent binnen het kleurspectrum. Dit maakt het mogelijk om een kleur te coderen met behulp van drie of vier waarden die de coördinaten vormen van een punt binnen die meetkundige figuur.

LAMP

LAMP is een configuratie van een aantal open source pakketten die vaak samen gebruikt worden om dynamische websites met te ontwikkelen. Linux, het besturingssysteem; Apache, de webserver; MySQL, het database management systeem (of databaseserver); PHP, Perl en/of Python.

Levenscyclus digitale data

De levenscyclus digitale data is onderverdeeld in negen stadia, van voorbereiding van fysieke collecties voor digitalisering tot het duurzaam toegankelijk houden van gegevens. Deze stadia zijn weer onderverdeeld: zo is beschrijving opgedeeld in de rubrieken metadata, inhoudelijke ontsluiting en identificatie. De levenscyclus is gekoppeld aan de kwaliteitscyclus. Interoperabiliteit: Het vermogen van systemen en software om (meta)data onderling uit te wisselen op basis van een gemeenschappelijke set procedures. Dergelijke automatische uitwisseling maakt het mogelijk om gemeenschappelijke informatiesystemen als erfgoedportals te bouwen en actueel te houden. Opslag: Een erfgoedinstelling dient diverse specificaties voor de opslag van gedigitaliseerde bronnen ter harte te nemen, om de beschikbaarheid en vindbaarheid van de bronnen te garanderen. Het betreft specificaties voor databases, fysieke opslag en kwaliteitsbewaking. Presentatie: Het gaat over de manier waarop digitale gegevens aan de gebruiker getoond worden. Bij het inrichten en onderhouden van een website of een andere informatiedienst is het verstandig om inhoud en presentatie gescheiden van elkaar te houden. Deze scheiding moet het mogelijk maken om de informatie op maat te kunnen presenteren aan verschillende doelgroepen en om andere vormen van gebruik te ondersteunen, zoals personificatie en hergebruik in andere informatiediensten. Toegang: De wijze van beschrijven en opslag moet hergebruik van gegevens kunnen ondersteunen. Een informatiesysteem mag geen ‘gesloten doos’ (‘black box’) zijn. Zoekmachines en andere informatiesystemen moeten de gegevens kunnen bevragen. Bij voorkeur ondersteunt het informatiesysteem de technieken die gebruikt worden om gedistribueerd opgeslagen data te verzamelen via één enkele zoekactie. Vervaardiging:Een erfgoedinstelling dient breed geaccepteerde specificaties voor de vervaardiging van digitale data ter harte te nemen, om te garanderen dat de resultaten van hoge kwaliteit zijn. Het betreft specificaties voor documentformats, ICT-platforms en kwaliteitscontrole. In 2008 stelt DEN in DE BASIS de minimale eisen voor digitaal erfgoed vast voor de thema's vervaardiging en digitale duurzaamheid. Voorbereiding fysieke collecties:Voorafgaand aan ieder digitaliseringstraject moet een fase plaatsvinden waarin de fysieke collectie onderworpen wordt aan een zorgvuldige materiaalanalyse en selectie van objecten uit de collectie. De conclusies uit het digitaliseringsplan dienen hierbij in acht genomen te worden. Zo kan bepaald worden wat op welke manier, volgens welke specificaties gedigitaliseerd moet worden, en welke kosten daarbij te verwachten zijn.

Licentie

Formele of wettelijke toestemming om iets te doen of te gebruiken. Voor het gebruik van computerprogramma's moeten vaak licentiekosten betaald worden.

Linked open data

Het doel van Linked Open Data (LOD) is te komen tot een internet dat beter leesbaar is voor machines. Hierdoor zullen zoekmachines beter in staat zijn verbanden te leggen tussen digitale objecten. Dat leidt er dan weer toe dat informatie beter vindbaar wordt op internet. De LinkedData basisprincipes van LOD werden vastgelegd door Tim Berners-Lee: - gebruik URI's als naam om naar dingen op het web te verwijzen; - gebruik HTTP URI's zodat die dingen kunnen op het web kunnen worden gevonden; - zorg voor bruikbare informatie bij een URI; - neem links naar andere URI's op, zodat men dingen kunnen worden ontdekt.

Linkrot

Link rot is is een fenomeen dat optreedt wanneer de pagina waar een url naar verwijst niet meer bestaat. Dit kan vermeden worden door persistente identifiers (PID) te gebruiken.

Locatieve media

Locatieve media zijn apparaten die gebruik maken van technologieën voor geografische plaatsbepaling, zoals het Global Positioning System (GPS), mobiele telefoons, draadloze laptops, RFID en andere systemen voor mobiele communicatie. Deze technologieën stellen mensen in staat om zichzelf en anderen op een digitale plattegrond te lokaliseren en om informatie over de locatie waar ze zich bevinden op te vragen.

Lossless datacompressie

Datacompressie is een techniek die met behulp van compressie-algoritmes de hoeveelheid data bij opslag vermindert. Bij lossless datacompressie zorgt het algoritme ervoor dat de originele data exact gereconstrueerd kunnen worden uit de gecomprimeerde. Bij lossless datacompressie is er dus geen kwaliteitsverlies. Tegenover lossless datacompressie staat lossy datacompressie, waarbij de originele data slechts bij benadering gereconstrueerd kunnen worden.

Lossy datacompressie

Datacompressie is een techniek die met behulp van compressie-algoritmes de hoeveelheid data bij opslag vermindert. Bij lossy datacompressie is het zo dat de compressie steeds gepaard gaat met een verlies aan data. De originele data kunnen dus niet exact gereconstrueerd worden uit de gecomprimeerde versie. Tegenover lossy datacompressie staat lossless datacompressie, waarbij dat wel het geval is de compressie niet zorgt voor data- en dus kwaliteitsverlies.

Magnetische drager

Bij een magnetische drager wordt de informatie bewaard in gemagnetiseerde partikels. Door onder meer wijzigingen in het magnetisme of vuilafzetting op de chemische laag, kan de informatie onleesbaar worden. Voorbeelden van magnetische dragers zijn harde schijven, floppy disks, zip drives, jaz drives enzovoort. Algemeen kan gesteld worden dat deze dragers niet geschikt zijn voor langetermijnbewaring. (Bron: AMVB, Digigids@work)

Mapping

Een procedure waarbij elementen in een gestructureerde dataset (bijvoorbeeld een metadataschema) gekoppeld worden aan elementen in een andere dataset. Op basis van een 'mapping' kan een computerprogramma geschreven worden dat dergelijke koppelingen voortaan automatisch uitvoert.

Mash-up

Een web 2.0-applicatie of website die bestaande informatie combineert tot een nieuwe online service. Bestaande data, zoals bijvoorbeeld foto’s van Flickr, video’s van Youtube, kaarten van Google, boeken of muziekbestanden kunnen zo in een andere presentatie hergebruikt worden. Daarvoor moet de informatie wel beschikbaar gemaakt zijn voor mash-ups.

Metadata

Metadata zijn gestructureerde gegevens over identificatie, beheer, aard, gebruik en bewaarplaats van fysieke of digitale bronnen. Er zijn drie categorieën metadata: - descriptieve metadata: gegevens voor het identificeren, contextualiseren en vinden van bronnen; - structurele metadata: gegevens die de relatie vastleggen tussen individuele bron die gezamenlijk een eenheid vormen; - administratieve metadata: gegevens over het beheer van de bron, m.n. rechtenbeheer, preservering en conservering, en technische kenmerken van de bron.

Metadataschema

Een metadataschema is een groep bij elkaar horende metadata-beschrijvingselementen. Metadata zijn gestructureerde gegevens over identificatie, beheer, aard, gebruik en bewaarplaats van fysieke of digitale bronnen.

Metadatastandaard

Een metadatastandaard is een geheel van erkende afspraken, specificaties of criteria voor het creëren en structureren van metadata. Metadatastandaarden worden ontwikkeld, gepubliceerd en erkend om metadata binnen een gemeenschap beter uitwisselbaar te maken.

Migratie

Migratie is het verplaatsen van data van het éne systeem naar het andere. Dit wordt aangewend als duurzaamheidsstrategie om digitale informatie voor de lange termijn bruikbaar te houden, door het geschikt te maken voor nieuwe (versies van) software of computers. Op basis van migratietechnieken worden bestanden overgezet van een verouderd systeem naar een nieuwer, met zo veel mogelijk behoud van authenticiteit.

Moederbestand

Een moederbestand is een digitale kopie waarvan verder kopieën worden afgeleid.

Museumcatalogus

Een museumcatalogus is een volledige lijst van de werken die een museum bezit. Naast een aantal formele eigenschappen wordt in een museumcatalogus erg de nadruk gelegd op de inhoudelijke beschrijving, i.e. het afgebeelde. In tegenstelling tot een bibliotheekcatalogus bevat een museumcatalogus eerder beschrijvingen van unieke exemplaren.

NAS

Network Attached Storage (NAS) is een opslagmedium dat op het netwerk aangesloten is. Dit systeem maakt gebruik van het TCP/IP protocol voor de dataoverdracht. NAS-apparaten zijn volwaardige fileservers. Bij NAS wordt het bestandssysteem beheerd vanuit het NAS systeem zelf, in tegenstelling tot SAN, waarbij het bestandssysteem beheerd wordt door servers. NAS systemen kunnen gebruikmaken van meerdere harde schijven die vaak in RAID staan. SRC:http://nl.wikipedia.org/wiki/Network-attached_storage

Obsoleet

Obsoleet betekent letterlijk 'verouderd, in onbruik geraakt'.

OCR

Optical Character Recognition, ofwel optische tekenherkenning, is een methode om geautomatiseerd tekens in een afbeelding te herkennen. Dit heeft als grootste voordelen dat de tekst voor machines hanteerbaar wordt (doorzoekbaar, indexeerbaar) en dat de grootte van het bestand ernstig gereduceerd kan worden.

Offline

Het niet verbonden zijn met een computernetwerk. Offline informatie wordt bewaard op een medium dat niet is aangesloten op een netwerk, zoals een CD-ROM. Deze informatie moet dus eerst worden gekoppeld aan of overgezet naar de netwerkomgeving voordat raadpleging mogelijk is.

Offline browser

Met offline browsers kan je websites volledig of gedeeltelijk kopieren. Het is dus geen browser in de klassieke betekenis, maar een programma dat een door een website navigeert en een kopie van elke pagina bewaart. De kopie kan gebruikt worden om de website te archiveren of om de website te kunnen raadplegen wanneer er geen internetverbinding beschikbaar is. Een gekopieerde (gearchiveerde) website biedt meestal niet dezelfde navigatie- en zoekmogelijkheden als de oorspronkelijke website.

Onderwerpsmap

Dit is een groep archiefstukken die eenzelfde onderwerp betreffen. (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

Online

Het direct verbonden zijn aan een netwerk. De informatie is opgeslagen op een netwerkserver die direct toegankelijk is, zodat de gegevens onmiddellijk getoond kunnen worden.

Online public access catalog

Een online public access catalog maakt van een catalogus of de thesaurus online beschikbaar. Bibliotheekmedewerkers en het publiek hebben gewoonlijk toegang via computers in de bibliotheek en vanaf thuis (of waar dan ook) via het Internet. OPAC's maken vaak deel uit van een geïntegreerd bibliotheeksysteem.

Ontologie

Een ontologie is een formele voorstelling van alle concepten in een bepaald kennisdomein, hun eigenschappen en hun onderlinge relaties. In de informatica worden ontologieën gebruikt om kennis te organiseren in een informatie systeem.

Open bestandsformaat

een bestandsformaat waarvan elke ontwikkelaar de software mag (cfr. licenties) en kan (cfr. documentatie) maken die het bestandsformaat kan lezen en schrijven. Het gebruik van open formaten vergroot de kans dat een bestand ook in de verre toekomst nog kan gelezen worden. Doordat iedereen toegang heeft tot de technische gegeven kunnen er bovendien betere en voordeligere producten ontwikkeld worden. Voor langetermijnbewaring wordt een open bestandsformaat absoluut aanbevolen. (Bron: DigiGIDS@work)

Open source software

Software waarvan de broncode (technische informatie) is vrijgegeven, zodat iedereen de software kan aanpassen naar wens. De software is meestal niet gebonden aan een fabrikant en is daardoor vaak gratis. De software wordt over het algemeen vaker geüpdatet aangezien iedereen aanpassingen mag aanbrengen en kan daardoor op termijn een veiliger keuze zijn. De nadelen van open source pakketten zijn dat je een goede IT-ondersteuning nodig hebt, (omdat) er geen helpdesk tot je beschikking staat, er weinig documentatie voorhanden is én de kosten hoger kunnen oplopen (ondanks de gratis software!), aangezien je bij elk probleem en elke aanpassing hulp moet inhuren als je zelf niet over die specialistische kennis beschikt. (Bron: DigiGIDS@work)

Open standaard

Een open standaard voldoet aan volgende voorwaarden: De standaard is goedgekeurd en wordt onderhouden door een non profit organisatie. Verdere ontwikkeling gebeurt op basis van een open besluitvormingsprocedure. De standaard is gepubliceerd en over het specificatie document van de standaard kan vrijelijk worden beschikt (al dan niet tegen betaling). Er berusten geen juridische beperkingen (zoals patenten) op het gebruik van de standaard.

Open VLACC

Open Vlacc is één centraal bibliografisch achtergrondbestand met als doel een beschrijving te voorzien voor alle materialen die typisch zijn voor een openbare bibliotheekcollectie. Een bibliotheek moet daardoor op het moment dat zij een boek, cd, dvd, … wil opnemen in haar collectie, een beschrijving uit Open Vlacc kunnen overnemen zodat het catalogiseerwerk niet in elke bibliotheek opnieuw moet gebeuren.

Opensourcesoftware

Software waarvan broncode beschikbaar is en aangepast mag worden. De rechten voor het gebruik van de software sluiten geen personen of groepen uit. Het verspreiden, kopiëren en wijzigen van de software is toegestaan en er hoeft geen licentiebedrag te worden betaald. Opensourcesoftware biedt een garantie voor de toepassing van open standaarden.

Opmaak

Structurering van tekstdocumenten. Opmaak wordt gebruikt om onderdelen van een tekst te markeren ten behoeve van zoekfuncties of presentatie. Het kan gaan om het onderscheiden van elementen binnen een tekst (bijvoorbeeld een hoofdstuk of een paragraaf), maar ook om inhoudelijke kenmerken (bijvoorbeeld een persoonsnaam of een tijdsaanduiding) aan te geven.

Optische media

Optische media zijn informatiedragers die uitgelezen kunnen worden door middel van een laser. De meeste gangbare optische media zijn slechts in beperkte mate te gebruiken als bewaarmiddel voor digitale data. De kwaliteit van de fabricage, druk- of brandproces en opdruk behoren tot de aspecten die de levensduur van bijvoorbeeld een cd-rom bepalen.

Peer-to-peer

Type netwerk waarbij de aangesloten computers gelijkwaardig zijn, in tegenstelling tot bijvoorbeeld een client-servernetwerk, waar sprake is van een centrale computer van waaruit gegevens worden gedistribueerd. P2P-netwerken zijn vooral nuttig voor een open uitwisseling van gegevens tussen computers van particulieren. In een P2P-netwerk wordt dynamisch vastgesteld welke computers op dat moment zijn aangesloten. Vanaf die computers kunnen gegevens opgehaald worden.

Persistent Identifier

Met een ‘Persistent Identifier’ krijgt elk digitaal object een nummer dat tot het einde der tijden dit digitaal object representeert. Zo wordt ook voorkomen dat citaties niet meer leiden naar de bedoelde publicatie, omdat het webadres is veranderd. Het persistente nummer verwijst altijd naar het digitale object, ongeacht de veranderende onderliggende ‘locator’ technologie. Nu zijn het nog webadressen, in de toekomst kan de locatie van een object totaal anders zijn.

Plaatsingslijst

Staat van beknopte omschrijvingen van archiefbestanddelen in de volgorde waarin zijn materieel zijn gerangschikt, onder opgave van hun vindplaats. (www.archiefwiki.org)

Portaal

Een portaalsite is een website die diverse gerelateerde aanbieders van informatie in een overzicht presenteert.

Preservering

Preservering is het ingrijpen in de ''omgevingsfactoren'' en de ''procedures voor de hantering'' van een document om het risico op schade aan documenten tegen te gaan of zo beperkt mogelijk te maken. De preservering van digitale documenten tracht zowel de omgevingsfactoren die van invloed zijn op de ''bitsequentie'' als die van invloed zijn op de ''representatie van de bitsequentie'' te beheersen (emulatie). Digitale documenten vereisen bijzondere aandacht wat betreft hun ''toegankelijkheid'', ''integriteit'' en ''authenticiteit'' op midden en lange termijn, als gevolg van de ''veranderingen in'' of het ''obsoleet worden van'' de onderliggende technologie.

Preserveringsbeleid

Het geheel van activiteiten dat zorgt voor het technische en intellectuele behoud van digitale informatieobjecten.

Preserveringsmetadata

Preserveringsmetadata zijn metadata die de bewaring van het object moeten garanderen. Dit houdt informatie in over de staat van het object, maar ook checksums, informatie over back-ups, e.d. in. Preserveringsmetadata worden meestal beschouwd als een subset van administratieve metadata.

Protocol

Een set regels waaraan computers zich moeten houden om ze met elkaar te laten communiceren, bijvoorbeeld om gegevens uit te wisselen of een applicatie te starten.

Publiek domein

Werken die tot het publiek domein behoren zijn werken waarop geen auteursrechten (meer) van toepassing zijn.

Pulscodemodulatie

Pulscodemodulatie (PCM) is een digitale voorstelling van een analoog signaal, waarbij de signaalwaarde op regelmatige tijdstippen bemonsterd wordt, en gekwantiseerd tot een serie waarden in een digitale (om precies te zijn binaire) code. PCM wordt gebruikt in digitale telefoonsystemen en is ook de standaardopslagvorm van digitaal geluid in computers, in verschillende bestandsformaten en op CD.

Raadplegingsbestand

Een raadplegingsbestand is een digitale kopie die gebruikt wordt om een document digitaal ter beschikking te stellen. De kwaliteit van een raadplegingsbestand wordt bepaald door de aard van het gebruik, zoals bvb. projectie op een groot scherm, afspelen op een beeldscherm, streaming via het internet, etc. De kwaliteit is vaak veel lager dan die van het archiverings- en/of reproductiebestand om de opslagcapaciteit en de benodigde bandbreedte beperkt te houden en het document makkelijker raadpleegbaar te maken. Raadplegingsbestanden worden enkel bewaard en beheerd voor de termijn van het beoogde gebruik.

Ranking

De rangschikking van zoekresultaten in een informatiesysteem. Er zijn diverse criteria waarop de rangschikking gebaseerd kan worden: - hoe vaak het woord waarmee gezocht is voorkomt in de bron (bijvoorbeeld een tekstdocument); - de plaats van het woord in de bron (bijv. in de titel, in een voetnoot of in het internetadres; - hoe vaak de bron door anderen is geraadpleegd; - hoe vaak er met hyperlinks naar wordt verwezen vanuit andere bronnen. Hoe beter een bron voldoet aan de criteria, des te hoger zal hij in de lijst van zoekresultaten getoond wordt.

Rasterafbeelding

Bij een rasterafbeelding wordt de afbeelding beschreven als een geheel van punten waarvan de kleur gedefinieerd wordt. Het nadeel is dat bij vergroten de individuele punten (pixels) zichtbaar worden. Een alternatief zijn vectorafbeeldingen.

RDF triple store

RDF Triple Stores zijn opslagsystemen (databases) voor metadata die in RDF zijn uitgedrukt. RDF kenmerkt zich door het gebruik van drie elementen ('triple'): object-eigenschap-waarde.

Reductiefactor

Aanduiding van de verhouding waarin de reproductie het originele document verkleind weergeeft. De reductiefactor is een belangrijk gegeven in microfotografie, waarbij originele documenten gefotografeerd worden en verkleind vastgelegd worden op diapositief of microfilom.

Redundant Array of Independent Disks (RAID)

RAID is een afkorting van redundant array of independent disks. In een RAID worden meerdere harde schijven tot een logische eenheid samengevoegd. Het doel is de veiligheid en/of de snelheid van de opslag te verbeteren. De gegevens worden doorgaans op meer dan één schijf opgeslagen (redundant), zodat een probleem met één schijf niet meteen tot gegevensverlies leidt. Deze verdeling kan op verschillende manieren en volgens verschillende niveaus, die aangeduid worden met een nummer (van 0 tot 6). RAID5 gebruikt minsten drie schijven, RAID1 gebruikt er twee. RAID0 gebruikt slechts een schijf, maar zorgt wel voor prestatieverbetering tegenover een gewone harde schijf (HD), maar is echter ook minder veilig.

Reeks

Documenten die je bij elkaar brengt omdat ze sterk op elkaar gelijken (qua vorm of inhoud), vormen een reeks. Je kan een reeks eenvoudig per jaar opdelen, waardoor het terugvinden van een specifiek document veel eenvoudiger wordt. Voorbeelden van reeksen zijn: alle verslagen van de vergaderingen van de Algemene Vergadering, je kaftje met rekeninguittreksels, de map met inkomende facturen van 2011, de hangmappen met personeelsdossiers,... (Bron: Digigids@Work)

Registratiesoftware

Software voor het digitaal registeren en beheren van erfgoedcollecties. Er bestaan verschillende soorten pakketten voor verschillende sectoren. Goede pakketten kunnen zorgen voor standaardisatie. Vaak zijn de velden binnen een systeem gebaseerd op een standaard, zoals basisregistratie (of een uitbreiding daarvan) of Dublin Core.

Repository

Opslagvoorziening voor (meestal wetenschappelijke) publicaties en andere (bijbehorende) digitale objecten, zoals videobestanden. In tegenstelling tot een digitaal depot hoeft een repository geen voorzieningen te hebben om de duurzaamheid van de bestanden voor de lange termijn te garanderen.

Reproductiebestand

Een reproductiebestand is een digitale kopie van het oorspronkelijke (digitale of analoge) document of van een archiveringsbestand, waarvan de kwaliteit voldoende hoog is om de inhoud van het document op een betekenisvolle manier toegankelijk te maken. Reproductiebestanden worden gebruikt als moederbestand voor het maken van verschillende soorten raadplegingsbestanden. De kwaliteit is voldoende hoog om aan de hoogste gebruikersnoden te voldoen, maar niet voldoende om het oorspronkelijke document te vervangen in geval van vernietiging of beschadiging. Reproductiebestanden worden bij voorkeur bewaard in een beveiligde opslagomgeving en zijn doorgaans enkel ter beschikking via het intranet van een bewaarinstelling.

Resolutie

Resolutie is de term die gebruikt wordt om het aantal beeldpunten (pixels) per oppervlakte-eenheid (veelal inches) aan te geven. Resolutie is een maat voor de kwaliteit van de afbeelding. Voor weergave op een scherm spreken we over pixels per inch (PPI), voor drukwerk over dots per inch (DPI).

Restauratie

Restauratie is ingrijpen in het document om het fysische, chemische en/of biologische afbraakproces om te keren en het document te herstellen in zijn oorspronkelijk gedaante. Restauratie van digitale documenten kan een herstelling zijn van fysieke drager (bvb. plakken van een magneetband) om de toegankelijkheid van de bitsequentie te verzekeren, of het herstellen van de bitsequentie zelf door het verloren stuk van de codering te reconstrueren.

RFID

Technologie waarmee via radiofrequenties informatie uit chips kan worden gelezen, meestal ten behoeve van identificatie van objecten of personen. De chips zijn opgenomen in RFID-labels of RFID-tags. Een RFID systeem bestaat uit de combinatie van RFID-labels en een lezer.

SAN

In de IT is een Storage Area Network (SAN) een architectuur die dient als koppeling tussen servers (initiator) en opslagapparaten (target). Denk hierbij aan disk arrays, tape libraries and optical jukeboxes. Dit gebeurt op zo'n manier dat het voor het besturingssysteem lijkt alsof het opslagapparaat direct is aangesloten. Omdat de server en opslag fysiek van elkaar zijn losgekoppeld is het beheer van het opslagsysteem eenvoudig uit te voeren zonder de server uit bedrijf te nemen.

Schonen

Het verwijderen van dubbels en van alle schadelijke materialen in een archief zoals: plastiek mappen, ijzer (paperclips, snelbinders, nietjes, ringmappen, …), elastieken, plakband, lijm, enzovoort. (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

Scope note

De scope note omschrijft de betekenis en de gebruiksmogelijkheden die een concept of term in een thesaurus heeft. Het verschilt van een definitie in een woordenboek in het feit dat het niet alle betekenissen van een woord wil noemen maar het één enkele betekenis vastlegt.

Selectie

Onder selectie wordt het scheiden van documenten voor bewaring of vernietiging verstaan. Selectie is nodig omdat het niet wenselijk of haalbaar is om alle archieven integraal te bewaren. Te veel bewaren komt de overzichtelijkheid van de (historische) informatie niet ten goede en kost handen vol geld. Selectie is echter specialistenwerk, want er zijn geen duidelijke richtlijnen voorhanden en het is afhankelijk van archief tot archief. Indien u toch archiefstukken wenst te vernietigen is het aangewezen om eerst te overleggen met een bekwame archivaris. (Bron: Archiefbank Vlaanderen)

Selectielijst

Staat van categorieën archiefbescheiden en archiefbestanddelen die voor blijvende bewaring dan wel voor vernietiging in aanmerking komen, voorafgegaan door een verantwoording, onder opgave van de termijnen na het verstrijken waarvan de vernietiging wel of niet mag plaatsvinden.

Semantisch web

Derde generatie websites, die in staat moeten zijn betekenisvolle informatie tussen servers uit te wisselen zonder menselijke tussenkomst. Een web dat internetpagina’s kan begrijpen. De betekenisgeving wordt meestal gebaseerd op gestructureerde annotaties of metadata. Door de overeenkomende structuren kunnen automatisch inhoudelijke relaties binnen en tussen documenten worden gelegd en baseert zich daarvoor op de principes van Linked Open Data. Het semantisch web is nog in ontwikkeling.

Server

Een computer die diensten verleent aan andere computers in een netwerk. De server wordt vaak aangeduid met een verwijzing naar het soort diensten dat verleend wordt. Een fileserver stelt harddiskruimte beschikbaar voor opslag van documenten, een webserver maakt documenten beschikbaar op het web, een mailserver ontvangt en verstuurt e-mail.

Social bookmarking

Het online en openbaar opslaan van verwijzingen naar bijvoorbeeld favoriete websites, foto’s, of berichten met de bedoeling de gegevens met anderen te delen.

Software distributie

Een geheel van bij elkaar horende softwarepakketjes die min of meer klaar zijn voor gebruik en samen een toepassing vormen. Soms is dit in de vorm van een installatiepakket (een programma dat er voor zorgt dat alle onderdelen op de juiste plaats worden geïnstalleerd en dat eventuele aanpassingen in het besturingssysteem doorvoert). In andere gevallen moet de gebruiker zelf nog aanpassingen aan de installatie uitvoeren. Aanvankelijk duidde 'distributie' op verschillende versies van het open source besturingssysteem Linux. De term wordt nu in een bredere betekenis gebruikt, vooral in de context van Open Source software (OSS).

SRU

SRU is een eenvoudig toe te passen standaard om 'realtime' informatie van een of meer contentleveranciers op te halen met behulp van een zoekopdracht ('query'). Erfgoedinstellingen die gedigitaliseerd erfgoed via SRU vindbaar maken, maken het mogelijk dat hun data (zowel metadata als digitale objecten) in wisselende presentaties aan eindgebruikers kunnen worden getoond.

Standaard

Officiële, nationaal of internationaal overeengekomen afspraak (geregistreerd bij een standaardisatie-instituut als ISO) of een in de praktijk algemeen gebruikte afspraak (‘de facto standaard’). Door standaarden neemt de mogelijkheid tot uitwisseling en samenwerking toe. Standaarden ondersteunen efficiënte informatieverwerking, zowel binnen een instelling (bijvoorbeeld om informatie uit diverse eigen bronnen te kunnen combineren of bij het overstappen op een ander informatiesysteem) als tussen samenwerkende instellingen (bijvoorbeeld bij het onderhouden van gemeenschappelijke informatiediensten).

Standaardbeschrijvingsregels

Standaardbeschrijvingsregels zijn een gepubliceerde reeks formele afspraken voor de inhoud, volgorde en syntax van gegevens. Standaardbeschrijvingsregels verzekeren de inhoudelijke consistentie en uitwisselbaarheid van gegevens over een bepaalde categorie objecten, documenten of bronnen.

Standaarddatastructuur

Een gepubliceerde datastructuur voor een bepaalde categorie objecten, documenten of bronnen. Een standaarddatastructuur verzekert de formele consistentie en uitwisselbaarheid van gegevens over een bepaalde categorie objecten, documenten of bronnen.

Standaardterminologie

Standaardterminologieën zijn gepubliceerde verzamelingen van woorden, zinsnedes en symbolen die verwijzen naar de concepten of onderwerpen in een bepaald onderzoeksveld, studiedomein of activiteit en waarvoor de betekenis duidelijk vastgelegd is. Standaardterminologieën verbeteren de doorzoekbaarheid van collecties.

Streaming

Techniek waardoor een beeld-, audio- of videobestand kan worden weergegeven zonder dat het nodig is om te wachten tot het bestand volledig is gedownload. Een plug-in, aan de webbrowser toegevoegd, decomprimeert en leest de gegevens terwijl ze door de computer worden binnengehaald.

Structurele metadata

Structurele metadata bevatten informatie over de structurele samenhang van de onderdelen van een digitaal object, zoals het aantal en de volgorde van de hoofdstukken of de ordening van een aantal afbeeldingen.

Stuk

De kleinste, logisch ondeelbare, archivistische eenheid, b.v. een brief, een memorandum, een rapport, een foto, een geluidsopname. (Bron: ISAD(G))

Tag

Een code of trefwoord waarmee een stukje informatie (element) 'gemerkt' wordt. In XML-, SGML- of HTMLcode worden tags omgeven door (met eventuele generische identifier en attributen) en wordt het element afgesloten met een eindtag.

Tagcloud

Visueel aantrekkelijk geordende verzameling van trefwoorden (tags). In een tagcloud wordt getoond welke tags vaak voorkomen in een databestand (groter, andere kleur) en wat hun onderlinge relaties zijn.

Tagging

Het toevoegen van inhoudelijk beschrijvende trefwoorden aan informatie zoals artikels, weblogberichten, foto's of films. Tagging bevordert de vindbaarheid van informatie in zoeksystemen. Het toekennen van tags kan door professionals zoals registratoren of bibliothecarissen gedaan worden maar ook door leken. Dan spreek je van social tagging of folksonomy.

Technische metadata

Technische metadata zijn aan vorm van administratieve metadata die betrekking hebben op de creatie-, bewaring- en coderingsmethodes of -formaten van een digitaal object. Deze data beschrijven het object op bestandsniveau. Dit houdt aspecten in als de bestandsgrootte, het kleurenschema, datum van de creatie van het bestand, vereiste weergave-apparatuur,

Terminologie

Een terminologie is het geheel van woorden, zinsnedes en symbolen dat verwijst naar de concepten of onderwerpen in een bepaald onderzoeksveld, studiedomein of activiteit en waarvoor de betekenis duidelijk is vastgelegd.

Thesaurus

Een thesaurus is een geordende lijst van termen die in principe enkelvoudige begripseenheden bestrijken, met vermelding van hun onderlinge semantische relaties, i.c. meer algemene en meer specifieke termen, synoniemen en gerelateerde termen.

Thumbnail

Een thumbnail is een verkleind digitaal beeld of foto. Zo'n miniatuur kan worden gebruikt op websites om het dataverkeer laag te houden, doordat dan niet het originele (veel grotere) bestand gedownload hoeft te worden. Aan de thumbnail kan een hyperlink worden toegevoegd die naar het grotere origineel verwijst. Hierdoor wordt de originele foto alleen gedownload wanneer bezoekers die graag willen zien.

Toegankelijkheid

De mogelijkheid om relevante informatie terug te vinden via zoekopdrachten, catalogi, indexen e.d. Een hogere mate van ontsluiting, i.e. het verhogen van het aantal zoekingangen, resulteert in een hogere mate van toegankelijkheid. Vooral in een digitale omgeving wordt toegankelijkheid (vindbaarheid) bevorderd door het gebruik van metadatastandaarden. Connotatie van de term 'toegankelijkheid': toegankelijk voor iedereen, ook voor personen met een handicap.

Transcriptie

Transcriptie is het omzetten van tekst (in de vorm van beeld of geluid) naar machineleesbare tekens. Gescande afbeeldingen kunnen door middel van OCR worden omgezet. Oo voor audiobestanden is speciale software ontwikkeld voor het transcriberen. Vaak gebeurt transcriptie echter nog handmatig of vereist dit nog menselijke controle.

Trefwoord

Een trefwoord is een woord of combinatie van woorden waarmee het onderwerp van een publicatie nauwkeurig wordt aangeduid en dat als ingangselement dient in een alfabetische onderwerpscatalogus.

Trefwoordenlijst

Een trefwoorden lijst is een alfabetisch gerangschikte lijst van in een informatiesysteem gebruikte trefwoorden, al dan niet met vermelding van onderlinge relaties.

Uniform Resource Identifier

URI's zijn unieke verwijzingen naar digitale objecten. Dat kunnen afbeeldingen zijn, teksten, filmpjes, maar ook metadata-records in een collectieregistratiesysteem. Er zijn twee soorten URI's: URL's (Uniform Resource Locators) identificeren de plaats waar iets staat; URN's (Uniform Resource Names) geven het bestand een vaste naam.

Uniform Resource Locator

Het unieke adres dat de locatie van een webdocument of andere bron op internet aangeeft. De URL bestaat in de regel uit: - een aanduiding van een communicatieprotocol (http, https, ftp); - een naam van de server of het internetdomein (www.den.nl); - de naam of aanduiding van het betreffende digitale object (index.html).

User generated content

Een inhoudelijke bijdrage (video-, audio-, of tekstmateriaal) van niet-professionele gebruikers aan een online medium. Voorbeelden zijn recensies, weblogs of bijdragen aan Wikipedia.

Vectorafbeelding

In een vectorafbeeldingen wordt een beeld bepaald door middel van meetkundige elementen zoals punten, lijnen en cirkels. Deze elementen worden beschreven van wiskundige vergelijkingen. De elementen krijgen vervolgens eigenschappen toebedeeld zoals kleur en dikte. Doordat niet zozeer hun absolute waarden vastliggen danwel hun onderlinge verhoudingen, zijn de elementen makkelijker aanpasbaar, wat veelal betekent de grootte van de afbeeldingen makkelijker kan aangepast worden. Het bekendste vectoriële afbeeldingsformaat voor het internet is 'Scalable Vector Graphics' (SVG). Tegenover vectorafbeeldingen staan rasterafbeeldingen, waarbij het beeld wordt bepaald aan de hand van beeldpunten (pixels).

Video 8

Video 8 is een analoog videosysteem voor amateurgebruik, gestandaardiseerd door een groot aantal elektronicafabrikanten, waaronder Philips, Sony en Matsushita. Dankzij het kleine formaat van de videobanden en de in verhouding lage prijs werd dit systeem een groot succes. Video 8 heeft niets te maken met Super 8.

Video capture board

Een video capture board is een hardware onderdeel van een computer dat het toelaat een analoog videosignaal binnen te nemen. Deze kaart voert de analoog / digitaal conversie uit.

Virtueel

Virtueel is een schijnbare of gesimuleerde werkelijkheid. Bijgevolg is deze andere andere wetmatigheden onderworpen als de materiële werkelijkheid.

Vocabularium

Een vocabularium is het geheel van woorden dat gebruikt wordt door een persoon of een groep personen in een bepaald vakgebied.

Web 2.0

De tweede fase in de ontwikkeling van het World Wide Web. Het gaat over de verandering van het web als verzameling aanbodgerichte websites naar een platform voor interactieve webapplicaties, waarmee iedereen die dat wil, informatie of kennis kan delen.

Web 3.0

Derde generatie websites die in staat moeten zijn betekenisvolle informatie tussen servers uit te wisselen zonder menselijke tussenkomst. Een web dat internetpagina’s kan begrijpen. De betekenisgeving wordt meestal gebaseerd op gestructureerde annotaties of metadata. Door de overeenkomende structuren kunnen automatisch inhoudelijke relaties binnen en tussen documenten worden gelegd. Het semantisch web is nog in ontwikkeling. http://www.den.nl/abc/Web-3.0/

Webapplicatie

Webapplicatie is een term die wordt gebruikt voor een programma dat op een webserver draait en via de webbrowser kan worden benaderd. Een webapplicatie bestaat uit één of meerdere scripts (zie server-side scripting) die gebruikmaken van dezelfde brongegevens op een webserver. Die brongegevens kunnen bijvoorbeeld in een database staan. Een voorbeeld van een webapplicatie wordt gevormd door webmailapplicaties (zoals Hotmail) die een gebruiker in staat stellen om e-mail te ontvangen en versturen met een webbrowser. Een dergelijke applicatie bestaat onder andere uit een aanmeldpagina, een overzichtspagina met de onderwerpen van de ingekomen e-mailberichten, een pagina om een specifiek bericht te lezen, een pagina om een nieuw bericht te schrijven en een script om het nieuwe bericht te versturen. http://nl.wikipedia.org/wiki/Webapplicatie

Webdienst

Dienst die via het web wordt aangeboden aan een specifieke gebruikersgroep, zoals online verkoop van kaarten voor een tentoonstelling, of het automatisch kunnen converteren van een metadataschema naar een ander schema.

Webgemeenschap

Een online gemeenschap van gelijkgestemden. Een virtuele ontmoetingsruimte waar bezoekers met elkaar in contact kunnen komen en informatie uit kunnen wisselen over een gedeeld interessegebied, samen spellen kunnen spelen of software kunnen ontwikkelen. ''Bron: het Woordenboek voor Digitaal Erfgoed (Digitaal Erfgoed Nederland)''

Website

Een verzameling bij elkaar horende webpagina's die informatie over een bepaalde organisatie of een bepaald onderwerp biedt.

Websitearchivering

In een websitearchief zijn websites (of delen ervan) opgeslagen zoals die er op een bepaald moment uitzagen. Ook achterliggende systemen kunnen gearchiveerd worden, bijvoorbeeld achter een website draaiende databases. Het duurzaam bewaren en beschikbaar houden van verschillende versies van websites wordt in Nederland door de Koninklijke Bibliotheek onderzocht en uitgevoerd. Een voorbeeld van een websitearchief is the Internet Archive, waar je met de ‘Way back Machine’ veel websites uit het verleden kunt terugbekijken.

Widget

Een simpele softwaretoepassing met meestal een eenduidige en veelgebruikte functie om een bestaande gebruikersinterface in te vullen of te verrijken. Widgets zijn vooral populair als toepassing op het bureaublad op een pc, bijvoorbeeld een klok, een weergave van de stand van de maan of een digitaal fotolijstje met wisselende afbeeldingen.

Wiki

Een website over een bepaald onderwerp waar gebruikers hun kennis kunnen delen door collectief teksten te schrijven en te redigeren. Sommige wiki's, zoals Wikipedia, staan open voor iedereen. Andere wiki's, die als kennisinstrument binnen bedrijven worden gebruikt, zijn afgesloten voor buitenstaanders. Wiki's behoren tot de bekendste verschijningsvormen van Web 2.0.

World Wide Web

Het geheel aan digitale documenten en andere bronnen die op webservers zijn opgeslagen en op internet door middel van hyperlinks vindbaar en raadpleegbaar zijn.

Zoekmachine

Programma op het internet waar je één of meer zoekwoorden kunt invoeren om informatiebronnen te kunnen vinden. De zoekmachine geeft een geordende resultatenlijst met bronnen waarin deze zoekwoorden voorkomen. Google, Yahoo en Ilse zijn voorbeelden van zoekmachines.